Қазақстан республикасы білім және ғылым


с. 1

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ

МИНИСТРЛІГІ

ШЫМКЕНТ УНИВЕРСИТЕТІ

ПЕДАГОГИКА ЖӘНЕ ПСИХОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ



Мамандығы: 031540 Педагогика және бастауыш оқыту әдістемесі

ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС

Тақырыбы: БАСТАУЫШ СЫНЫПТА МАТЕМАТИКАНЫ ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ КОМПЬЮТЕРДІ ПАЙДАЛАНУ


Орындаған: 13-325 тобының

студенті Сағымбекова Ұ

Ғылыми жетекшісі: аға оқытушы Сыдықов М.


ШЫМКЕНТ 2008
Мазмұны

Кіріспе….............................................................................................................. 3


І-тарау. Ақпараттандыру технологиясын оқу процесінде пайдаланудың психологиялық- педагогикалық мәселелері...................................................8
1.1. Ақпараттану технологиясының даму тарихы және компьютерді оқыту құралы ретінде пайдаланудың дидактикалық негіздері.....................................8
1.2. Оқыту процесінде компьютерді пайдаланудың психологиялық мәселелері...............................................................................................................14
1.3. Оқыту үрдісінде компьютердің ролі мен орны........................................23

ІІ -тарау. Компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқыту құралы ретінде пайдаланудың әдістемесі.......................................................35
2.1. Математика сабақтарында информатиканы оқыту мүмкіндігі...............35
2.2. Бастауыш сыныпта математика пәнінде компьютерді оқыту құралы ретінде қолдану......................................................................................................41

Қорытынды............................................................................................................49

Пайдаланылған әдебиеттер..................................................................................51



КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі:
Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы және әлеуметтік экономикалық өзгерістер жас ұрпақты тәрбиелеуге жаңаша көзқараспен қарауды талап етуде. Бұл әрбір адамның психикалық, жеке тұлғалық қасиеттерін дамытуға мүмкіндік беретін жаңа жағдайлар құруды қажет етеді.

Осыған байланысты қазіргі педагогика ғылымы оқушылардан белгілі бір білім жүйесін терең меңгеруін талап етіп қана қоймастан, олардың әрқайсысының шығармашылық қабілетін дамытуды талап етіп отыр.

Мұндай әлеуметтік сұранысты педагогикалық тұрғыдан қамтамасыз ету оқу үрдісін компьютерлендіру арқылы шешуге болатындығын мектеп тәжірибесі көрсетуде. Сондықтан да оқыту жүйесін компьютерлендіру қазіргі кезде білім беруді жетілдірудің негізгі бағыттарының біріне айналды.

Оқыту жүйесін компьютерлендіруді жедел қарқынмен жүзеге асыру мынадай қоғамдық-әлеуметтік мәселелерді шешумен ұштасады:

1. Ғылыми - техникалық және өндірістік - технологиялық мәселелерді шешуге қабілетті, шаруашылықтың кез келген саласында күрделі компьютерлік техниканы пайдаланып қызмет істей алатын білімді және кәсіптік деңгейі жоғары мамандарға деген сұранысты қанағаттандыру.

2. Білім беру жүйесінің деңгейі мен арнайы кәсіби мамандық берілуіне тәуелсіз ақпарат құралдары мен компьютерлік техниканы сапалы түрде пайдалана алатын оқушыларды дайындаудың жалпылық сипатта болуын қамтамасыз ету.

3. Оқу-тәрбие үрдісінің сапасын жетілдіру, оны басқару тиімділігін арттыру, оқу-педагогикалық зерттеу жұмыстарын жандандыру мен оның нәтижелерін педагогикалық практикаға енгізуге байланысты білім беру жүйесінің ішкі сұранысының артуы.

Қазіргі кездегі оқу жүйесінде компьютерлік техника негізінен төрт бағытта: 1) компьютерлік техника ақпараттануды оқып үйрену құралы; 2) компьютер - оқыту құралы; 3) компьютер - педагогикалық басқару жүйесінің бір саласы; 4) компьютер - ғылыми зерттеу және педагогикалық іс-әрекеттің құрамды бөлігі ретінде пайдаланылуда.

Мұндағы компьютерді оқыту құралы ретінде пайдаланудың педагогикалық тиімділігін негіздеуде мүмкіндік беретін екінші бағыттың маңызы ерекше. Компьютерді мектептегі кейбір пәндерді (математика, физика, еңбек және т.б.) оқытуда және математикалық, физикалық, химиялық құбылыстарды модельдеуге қолдануға болады.

Қазіргі уақытта компьютерді ақпараттану және есептеу техникасы негіздері пәнін оқыту үрдісінде қолдануда ғана емес, басқа да пәндерді оқытуда пайдаланудың жақсы нәтижелер беретіндігін дәлелдейтін біршама еңбектер, диссертациялық зерттеулер бар.

Көрсетілген мәселенің теориялық жағы И.В.Апатова, В.С. Гершунский, В.А. Кальней, А.П.Ершов, А.А.Кузнецов, В.М.Монахов, И.В.Роберт, Н.Ф.Талызина және тағы басқа зерттеушілердің еңбектерінде қарастырылған.

Мектеп курсының жекеленген тақырыптары немесе тарауларын компьютерді қолданып оқыту да кеңінен қарастырылған.

С.Рахтың (орыс тілінің кейбір тақырыптарын оқытуда компьютерді пайдалану), В.А.Кальнейдің еңбек пәнін оқытуда компьютерді оқытудың техникалық құралы ретінде қолдану.

Компьютерді оқу құрал-жабдығы ретінде пайдалану зерттеулерінде, көрнекіліктің тиімділігін арттыру, дерексіз математикалық ұғымдарды меңгеруді жеңілдету, оқу іс- әрекеттерін жекелендіру арқылы оқушылардың белсенділігін арттыру т.б. мәселелерді нәтижелі шешуге болатындығы көрсетілген.

Қазақстандағы жалпы білім беретін мектепке ақпараттануды енгізуде және компьютерді оқу-құрал жабдығы ретінде пайдалану мәселесімен Ж.А.Қараев және оның шәкірттерінің еңбектері үлкен роль атқаруда.

Компьютерлік техниканы оқу құрал-жабдықтар кешеніндегі басты буынның бірі ретінде қарастырып зерттеу мектепте білім беру педагогикасы мен әдістемесінің теориялық негіздерін дамыту және мұғалімдердің практикалық іс-әрекетіндегі маңызды әлеуметтік- педагогикалық мәнге ие болатын негізгі бір мәселе болып табылады.

Бастауыш мектеп - орта мектептің алғашқы баспалдағы. Бастауыш мектеп математика пәнін оқытудың теориясы мен әдістемесін жетілдіруге Ресейде М.И.Моро, А.М.Пышкало, Н.А.Менчинская, т.б. Қазақстанда Т.Оспанова, Ж.Қайынбаев, К.Ерешова және т.б. ғалым-әдіскерлер үлкен үлес қосуда.

Бастауыш мектептегі оқу-құрал жабдықтар кешеніне дербес компьютерді кірістіру мәселесінің маңызы да ерекше. Оның өзіндік себебі де жеткілікті. Қазіргі кезде балалардың көпшілігі ерте бастан-ақ компьтерлік ойын ойнап, микропроцессорлы электронды ойыншықтармен етене таныса бастайды. Сондықтан бастауыш мектепте компьютерлік техника оқу құрал жабдықтар кешенінің бірі ретінде пайдалану мүмкіндіктерін қарастыру кезінде балалардың өмірлік тәжірибесін, олардың даму ерекшеліктерінің психологиялық, педагогикалық заңдылықтарын ескере отырып оны байыта түсу, оқыту кезеңдерінің сабақтастығын қамтамасыз ету шарттарын зерттеудің маңыздылығы арта түседі.

Соңғы кезде Ресей ғалымдары А.А.Кузнецов пен А.М.Пышкалоның басшылығымен төмендегі сыныптардағы математика пәнін оқытуда компьютерлік техниканы оқыту құралы ретінде пайдалануға байланысты зерттеу жұмыстары қарқынды жүргізілуде.

Дербес компьютерді бастауыш мектепте оқу құралы ретінде пайдаланудың теориялық және практикалық та жақтары жан-жақты зерттеліп жеткілікті дәрежеде толық шешімін таба қойған жоқ. Біздер бастауыш мектеп математика пәнін оқыту тиімділігін арттыру құралы ретінде дербес компьютерді пайдаланудың айтарлықтай мүмкіндігінің бар болуы және оның дидактикалық мүмкіндіктерін пайдалануды жүзеге асырумен дипломдық жұмыстың тақырыбын: "Бастауыш сыныпта математиканы оқыту процесінде компьютерді пайдалану" - деп алуды жөн санадық.



Зерттеудің мақсаты: компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқытуда оқыту құралы ретінде пайдаланудың тиімділікті арттыру мүмкіндіктерін теориялық тұрғыдан анықтау және оны пайдалану әдістемесін мазмұндау.

Зерттеудің объектісі: бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие процесі.

Зерттеудің пәні: математиканы бастауыш сыныпта оқытуда компьютерді пайдалану барысы.

Зерттеудің міндеттері:

  • зерттеу тақырыбына байланысты психологиялық, педаггикалық және арнайы әдебиеттерді шолу жасау, талдау;

  • компьютердің оқыту үрдісінде пайдаланудың ролі мен орнын анықтау;

  • бастауыш сыныпта математиканы оқытуда компьютерді пайдалану арқылы оқытудың тиімділігін арттыру.

Зерттеу әдістері:

  • ақпараттану технологиясының даму тарихына шолу;

  • компьютерді оқыту құралы ретінде пайдаланудың дидактикалық негіздеріне талдау жасау;

  • зерттеу мәселесі бойынша ғылыми, психологиялық- педагогикалық, әдістемелік және арнайы әдебиеттерді оқып үйрену және оларға талдау;

  • математика пәнін оқытуда компьютерді қолдануға арналған әдістемесіне ұсыныстар жасауқау.

Көздеген мақсатымызға жету үшін төмендегідей зерттеу жұмыстарын жүргіздік:

  1. Ақпараттандыру технологиясын пайдаланып оқытудың психологиялық мәселелеріне талдау жасау.

  2. Оқу үрдісіндегі компьютердің ролі мен орнын анықтау.

  3. Компьютерді пайдаланып оқытудың теориясы мен практикасына талдау жасау.

  4. Бастауышта математика пәнін оқытуда компьютерді қолдану мәселелерін зерделеу.

Диплом жұмысы кіріспеден, 2 тараудан, әр тарау 3 параграфтан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Кіріспеде диплом жұмысының өзектілігі, мақсаты, міндеттері, обьектісі, әдістері сөз болады. Ақпараттандыру технологиясын оқу процесінде пайдаланудың психологиялық -педагогикалық мәселелері



атты І тарау 3 параграфтан тұрады.

Ақпараттандыру технологиясының даму тарихы және компьютерді оқыту құралы ретінде пайдаланудың дидактикалық негіздері деген параграфта компьютердің шығу тарихы мен таралуы және ондағы ендірілген бағдарламалар жайлы айтылады.

Оқыту процесінде компьютерді пайдаланудың психологиялық мәселелері деген параграфта компьютерді оқытудың психологиялық әсерлері жайлы сөз болады. Оқыту үрдісінде компьютердің ролі мен орны деген параграфында сабақ меңгерудегі компьютермен сұлба сызу және түрлі ақпараттармен жұмыс істеу туралы келтіріледі.

Компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқыту құралы ретінде пайдаланудың әдістемесі атты ІІ тараудың математика сабақтарында информатиканы оқыту мүмкіндігі деген параграфында 1 сыныптан бастап информатика пәнін оқытудың ерекшеліктері мен қажеттілігі сөз болады.

Бастауыш сыныпта математика пәнінде компьютерді оқыту құралы ретінде қолдану деген параграфында сыныптарда математика пәнін компьютер арқылы оқыту туралы айтылады.

Қорытындыда диплом жұмысының нәтижесі берілген.


І-тарау. Ақпараттандыру технологиясын оқу процесінде пайдаланудың психологиялық -педагогикалық мәселелері
1.1. Ақпараттандыру технологиясының даму тарихы және компьютерді оқыту құралы ретінде пайдаланудың дидактикалық негіздері

Есептеуіш техника құралдарының дамуы мен жетілуі өте қызу өрбіп келе жатыр. Негізгі өндірушілер 180386 процессорлы компьютерлерді ескірген ретінде өндіруді тоқтатқан. Осы себеппен фирма lntel 1995 жылдың соңынан бері 1800486 процессорлары қолданылмайды. Компьютерлік техника рыногында Р6 (lntel фирмасынікі) және Power PC (ІBM, Apple, Motorolla фирмаларынікі) процессорлы жүйелер пайда болды. Осы қарқынмен компьютердің басқа да негізгі құрылғыларының сипаттамалары жақсарып келеді - оперативті есте сақтау құрылғысының (ОЕСҚ) көлемі мен қатты дискідегі жинағыштардың сыйымдылығы (винчестердің), графикалық сипаттамалары жақсарып, жаңа құрылымдар (мысалы, мультимедиа жүйесіндегі лазерлі дискідегі жинағыштар CD-ROM) пайда болуда. Компьютерлер жүйесін кеңінен қолдану оқу үрдісінде жаңа мүмкіндіктердің ашылуына негіз болды. Сондықтан, АҚШ-та балабақшалардан бастап, колледж, университеттермен аяқталатын бүкіл оқу орындарын Іnternet жүйесіне қосу проектісі белсенді түрде жүзеге асырылуда. Сонымен қатар операциялық жүйе Wіndows - 95, күшті графикалық және басқа да мамандандырылған пакеттердің, инструментальды жүйелердің бағдарламалық қамтамасыздандарылуы жетілдіріле түсіп, кеңінен таратылуда.

Осының бәрі ағарту саласында да компьютерлік технологи-яның дамуы мен жетілуіне алдын ала техникалық мүмкіндіктер жасады.

Қазіргі уақытта компьютерлік технологияны пайдалануда оқытудың үш буынын айтуға болады .

Бірінші буында компьютерді қолдану - оқу материалдарын ұсынудың және оқу үрдісін ұйымдастырудың кейбір элементтерін ғана өзгертіп, дәстүрлі оқыту үрдісінің жүйесіне нұқсан келтірмей оқытуды ұйымдастыру болып табылады. Осы буынның бағдарламалары мен кешенді түрде материалдары ретінде мына төмендегілерді пайдалануға болады: жаттықтырушы бағдарламалар және ағылшын тіліне арналған ойындары "Көңілді полиглот", "Американы қалай жеңіп алуға болады" (фирма lnt г. Москва).

Компьютерлік технологияның екінші буынында жаттықтырушы және бақылаушы, модельдеуші бағдарламаларды қолдануға және объектілерге, жүйелерге белсенді түрде зерттеулер жүргізуге мүмкіндік туғызатын жүйе құрылды. Бұдан бөлек, multіmedіa- жүйелерінің аты әйгілі бола бастады, олардың көмегімен оқушының көбінесе лазерлік дискілерде сақталатын әртүрлі ақпараттарды алуға қолы жетті.

Сонымен, осы кезеңде мазмұны жағынан курстардың дәстүрлі бағдарламаларының, оқулықтардың, оқу құралдарының жалпы байланысы, модельдейтін орта мен объектілерге, процестерге және әлемнің нақты жүйелеріне жан-жақты зерттеу жүргізуді алдын-ала қарастыратын ақпараттық жүйелерді белсенді түрде қолдануды көздейді. Осы буынның технологиясын қолдануды жүзеге асырған тәжірибелер бірқатар дамыған елдерде бар. Осы дәрежедегі бағдарламаларға мыналар жатады: Экологиялық модельдеудің бағдарламалары "Lake", "Pond", "Теплица" (оқу үрдісінде ЭЕТ мен микропроцессорлық техниканы қолдану лабораториясының зерттеулері, УрГПУ, Екатеринбург қаласы) ақпараттық жүйелер "PcGlope CPC Glope lnc. Tempe, USA" және "SryGlope" (klassm Software, USA) комплекс "фундаментальды физикалық тәжірибелер (Гроднен университетінің зерттеулері, Беларусь)", оқу компьютер курсы "Физика суреттерде" (НЦ ФИЗИКОН, Москва қаласы).

Үшінші буынның технологиясына өту ақпараттық қоғамның қажеттіліктеріне сәйкестендіріп оқу - ағарту жүйесін түбірімен қайта құрылуымен байланысты. Компьютерлік технологияның қосалқылық сипаттамасы жойылады, яғни оқу үрдісінің мазмұны соларды тәжірибеде қолдануға бағытталады. Бұл кезең оқулықтардың жаңа типімен және мәліметтер базасы кіретін компьютерлік жобалау, модельдеу, құру контексіндегі қоршаған ортаны тануға арналған инструментальды аспаптар кіретін арнайы оқу компьютерлік ортамен сүйемелденеді.

Оқу-ағарту ісіндегі жаңа ақпараттық технологиялардың (ЖАТ) дамуының аталған кезеңдері кјбінесе "жѕйеге" дейінгі-кезеңге жатады. Сірә, оқу технологиясын дамытудың қазіргі заманғы негізгі бағыты - оқу ѕрдісіндегі Іnternet жүйесінен алуға болатын ақпараттарды кеңінен қолдану болып табылса керек. Іnternet-тің ауқымды компьютерлік жүйесі оқытуға арналған жүйе болып есептелінеді. Бірақ, оның мүмкіндіктері екі есе көп. Іnternet адамзат жинақтаған кез келген білімге әр адамның қалауы бойынша қол жеткізуін қамтамасыз ете алатын ақпараттың бүкіл әлемдік қоры ретінде қолданылады. Іnternet-тің құрылғанына 20-30 жылдан аса уақыт өтсе де, тек соңғы жылдары ғана оқу орындарында қолданыла бастады.

Оның өзіндік себептері бар.



  1. Компьютерлік технология буындарының алмасуы динамикалық түрде өтуде, яғни тұрақты жүйе жасалынбады;

  2. Компьютер арқылы пәндерді оқытудың педагогикасы мен әдістемесі керек деңгейде қайта құрылып және оларды оқытуда қолдануда дайындалмады. Бұл жағдай компьютерді сабақта қолдана білу бойынша пән мұғалімінің эрудициясын, дайындығы мен дүрыс ойлауын, технологияны жетілдірудің тенденцияларын көру қабілеттігін қажет еткенмен тіпті олардың компьютерді өз мүмкіндіктеріне сәйкестендіре алмай келеді.

ІВМ техникасының дүние жүзі бойынша жетекші позициялардан орын алады, сондықтан Россияның өнеркәсіптік рыногы да ІВМ компьютерлеріне бағытталған, яғни мектептегі оқу дәл осы техникады жүргізіледі.

Бұл айтылған компьютерлер жүйесінің тиімділігіне талдау жасай келе, мектептерді қазіргі кездегі дәрежеде жабдықтау үшін техниканы таңдау барысында ұсынысты тұжырымдауға болады: мектепке жүргізілетін техника оны пайдалану үрдісінде өз күшімен және өте аз шығынмен модернизациялауға ыңғайлы болуы, т.б. Қазіргі кездегі түсінік бойынша мектептің жақсы жабдығы деп мыналарды есептеуге болады:



  • оқушы компьютерлері;

  • ІВМ/РС 486 процессорын Pentіum “Upgrade” немесе кіші модельдегі Pentіum процессорына ауыстыруға болатынын алдын ала қарастырады;

  • SVGA мониторы экран нүктесінің мөлшері 0,28 мм LOW Radіatіon Green стандартына сәйкес немесе MPEG;

  • қатты дискі,көлемі 300-500 Мб;

  • Мұғалім компьютерлерінің көлемі ОЕСҚ-8-16 Мб және оның қатты дискінің көлемі болу керек, егер мұғалімдердің жұмыс орны локалды жүйенің сервері ретінде қолданылса;

  • Оқушылардың жұмыс орындарындағы multіmedіa комплектілері;

  • Сыртқы құрылғылар принтер, сканер;

  • іnternet жүйесіне шығатын модем.

Баяндалған конфигурация бір жағынан барынша оралымды және кеңейгіш, екінші жағынан оқудың және басқарудың қазіргі кездегі компьютерлік технологиясын толық қолдануды қамтамасыз етеді.

Қазіргі кездегі компьютердің сапалары төмендегілерді болжауға мүмкіндік береді:



  • компьютерді бұрыннан бар дидактикалық мәселелер жүйесін тиімдірек шешуге арналған қосымша құрал ретінде қолдануға болады;

  • компьютер машинасыз оқудың жалпы құрылымын, мақсатын және міндетін сақтай отырып жеке дидактикалың мәселелерді шешуді жүктейтін құрал бола алады;

  • компьютер дәстүрлі жолмен шешілмейтін жаңа дидактикалық мәселелерді қоюға және шешуге мүмкіндік береді;

  • компьютерді меңгерілетін объектілердің мазмұнын оны құру арқылы модельдейтін құрал ретінде қолдануға болады.

И.В.Роберттің көзқарасы бойынша, дидактикалық принциптердің позициясын жүзеге асырған жағдайда компьютерді оқу құралы ретінде қолдануға болатынын дәлелдейтін мынадай ең маңызды әдістемелік мақсаттарды бөліп қарастыруға болады:

  • оқу үрдісін даралау және саралау;

  • оқу ісіндегі нәтижелердің диагностикасымен және базасымен кері байланысты іске асыру;

  • өзін-өзі бақылау және өзін-өзі түзетуді жүзеге асыру;

  • жаттықтыру мүмкіндіктерін қамтамасыз ету және соның көмегімен оқушылардың өзін өзі дайындауын жүзеге асыру;

  • меңгеру сапасына зиян келтірмей сандық талдаумен байланысты көп еңбек сіңіруді керек ететін жұмыстар мен іс әрекеттерді ЭЕМ де орындау есебінен оқу уақытын үнемдеу;

  • оқылып жатңан процестерді визуальдау, оқылып жатқан процестердің динамикасын көрнекілеп көрсету, әлемдегі жасырын процестерді көрнекі түрде көрсету, олардың дамуын уақыт және кеңістік қимылы тұрғысынан бақылау, зерттеліп жатқан заңдылықтарды графикалық интерпритациялау;

  • оқылып немесе зерттеліп жатқан процестерді ақиқат-модель немесе керісінше құбылыстарын модельдеу немесе имитациялау;

  • нақтылы тәжірибені құрал-саймандар жинағымен компьютерлік бағдарламада имитациялау жағдайында лабораториялық жұмыстар жүргізу;

  • оқу ісінде керек мәселелердің ақпараттық берілгендер базасын құру және қолдану, ақпараттық жүйеге жолдың ашылуын қамтамасыз ету;

  • оқудың мотивін күшейту;

  • оқушы мен ЭЕМ арасындағы белсенді қатынастың режимін қамтамасыз ету базасында оқушының оқу материалын меңгеру стратегиясымен қарулануы;

  • ойлаудың логикалық жүйесін қалыптастыру;

  • күрделі ахуалдарда қолайлы немесе вариативті шешімдер қабылдай алуды қалыптастыру;

  • оқу іс-әрекеттерінде алгоритмдік және ақпараттық мәдениеттердің қалыптасуы.

Біздің пікірімізше, қазіргі кезде мектептің оқыту практикасында бағдарламалық құралдардың мынадай типтері қолданылуы қажет:

  1. Белгілі бір оқу материалын қажетті дәрежеде меңгеруді қамтамасыз ететін және сол оқыту бағдарламасының жұмыс жұмсау барысында “кері байланыс” арқылы меңгеру дәрежесін анықтайтын, сонымен қатар, меңгерілген материалдарға байланысты іскерліктер мен дағдылардың бағдарламалары.

  2. Оқу іс әрекеттерінде іскерлікті, дағдыны қалыптастыруға және өз бетімен жұмыс жасауға үйретуші – бағдарламалар. Әдетте олар өткенді қайталауға немесе бекітуге арналған және мазмұнында жаңа оқу материалдары жоқ оқыту бағдарламалары.

  3. Оқу материалдарының меңгеру дәрежесін тексеруге арналған бағдарламалар.

  4. Қолданушыға керекті ақпараттық материалды тауып беретін ақпараттың бағдарлама анықтамалары мен жүйелері.

  5. Ақиқаттың өмірдегі белгілі бір құбылыстар мен заңдылықтардың негізгі құрылымдық немесе функционалдық сипаттамаларын зерттейтін имитациялық бағдарламалар.

  6. Объектілердің, процестердің құбылыстарын немесе ақиқаттың кейбір жағдайлары мен негізгі элементтерін модельдейтін бағдарламалар.

  7. Оқу материалдарын көрнекілеп көрсетуге, зерттелуші құбылыстардың процестердің заңдылықтарын, объектілердің ара қатынасын визуальдауға арналған демонстрациялық бағдарламалар.

  8. Шешім қабылдау немесе қимыл стратегиясын жаттықтыру мақсатымен оқу жағдайына “ойындар” арқылы көрсетіп, ойлаудың логикалық мағынасын дамытуға ақпаратты жүйеге келтіруге үйрететін ойын бағдарламалары.

  9. Есте сақтау қабілетін дамыту мақсатындағы оқушылардың сыныптан, мектептен тыс жұмыстардағы іс әрекеттерін ұйымдастыруға арналған қол боста пайлалануға арналған бағдарламалар.


1.2. Оқыту процесінде компьютерді пайдаланудың психологиялық мәселелері
Қазіргі ақпараттық қоғамға байланысты білім беретін орта мектептер мен жоғары оқу орындарында оқу үрдісін компьютерлендіру – оқу жүйесін жетілдірудің негізгі шарты екені белгілі.

Бірақ оқу жүйесн компьютерлендіруде объективті мүмкіндіктер мен оны нақтылы жүзеге асыру барысында қайшылықтар пайда болуы мүмкін. Оқытудың автоматтандырылған эмпиризмдік сипаты сияқты, оқу үрдісінде ЭЕМ-ді қолдану секілді маңызды өзгеріске теориялық ілімнің жетімсізділігі де қарама-қайшылықтың шиеленісуіне әкеп соқты. Сондықтан бастауыш сыныптарда компьютерді пайдаланып оқытудың психологиясын анықтаудың бірінші кезектегі мәселелерінің бірі - ғылыми талдау жасау және компьютерлі оқытудың жинақталған тәжірибелер мәнін түсіндіру болып табылады. Бұл бағыт бір жағынан алып қарағанда, автоматтандырылған оқытудың психологиясын экстенсивті зерттеу болып табылады.

Компьютерлік оқытудағы психологиялық зерттеулерді интенсивтендіруді екі кезеңге бөлуге болады: біріншісі, адамның ойлау әрекетінің тарихи жаңа типінің жалпы психологиялық зерттеу нәтижелерін осы салада қолдануды - ЭЕМ бағдарламалары-ның жәрдемімен ойлау, екіншісі, дәстүрлі оқытудың шеңберінен шығатын эксперименттің қалыптасу жағдайында, оқытудың қазіргі психологиялық-педагогикалық зерттеулерінің контекстісімен құрылған диалогтық оқу бағдарлама жобасын түзу негізінде компьютерді қолдану дағдысын қалыптастыру.

Автоматтандырылған оқыту адамды шатастырғыш істерден алшақтайтын және оның шығармашылық мүмкіндіктерін кеңейтетін ой еңбегін (ғылыми зерттеулерді ұйымдастырып басқару, техникалық жобалау т.б.) автоматтандырудың жеке саласы ретінде қарастыру керек. Бірақ, оқуда ЭЕМ-ді немесе Д.С.Толлингерованың айтуы бойынша, жасанды педагогикалық интеллектті қолдануда бірқатар өзіндік психологиялық мәселелер бар. Біздің көзқарасымыз бойынша олардың ішіндегі ең маңыздысы техникалық құралдардың және тікелей адам байланыстарының рөлін мыңдаған жылдар бойы пайымдалған практикаға арналған диалогтық бағдарламалардың көмегімен адамды тәрбиелеу саласын одан ары дамыту болып табылады.

Ғылыми-педагогикалық зерттеу нәтижелері педагогикалық еңбекті автоматтандырудың негізгі психологиялық құндылығы-мұғалім мен оқушылардың тікелей өзара қарым-қатынасын жоғалтып алуға соқтырмайды - деген пікір түйеді. Сондықтан компьютерді пайдалану оқу үрдісінде мұғалім мен оқушының өзара қарым-қатынасы жоғалмайды және басқа түрге енбейді, керісінше, шығармашылық баюға, жаңа мүмкіндіктерге ие болады. Демек, компьютерді оқыту жағдайындағы педагогикалық үрдісте мұғалімнің басты рөлі кемімейді, керісінше, арта түседі.

Дегенмен, оқытуды автоматтандыру жағдайында қазіргі мектептер үшін коммуникативтік, білім беру және тәрбиелеу мүмкіндіктерін толық іске асыру кезінде автоматтандырылған оқыту жүйесін жобалау мен құру тәжірибесіндегі сияқты, диалогтық оқыту бағдарламасын түзу және оларды оқу үрдісінде қолдану кезінде психологиялық ахуалдар негіз бола алады. Әңгіме автоматтандырылған оқу үрдісін басқаруға қойылатын талаптар санына психологиялық талаптарды жай ғана қоса салу емес. Оқу үрдісін басқарудағы психологиялық проблемаларды зерттеуді одан ары жалғастыруда және танымның қалыптасу механизмін зерттеуде машиналық оқу бағдарламаларын түзу мен қолдану жағдайындағы қарым-қатынас пен іс әрекеттерге тың зерттеулер қажет.

Оқытудың диалогтық табиғатын есепке алу - АОЖ-ны (автоматтандырылған оқыту жүйесі) түзудегі және оқу бағдарламасындағы таным үрдістерін модельдеудегі түйінді кезең болып табылады. Өйткені компьютер арқылы іске асатын диалогтық оқу бағдарламасының көмегімен басқару, бақылау мәселесі-оқушылардың жеке танымдық әрекетін емес, жаңа әрекеттің пәндік, ұғымдық мәнін меңгеру үрдісінде мұғалім мен оқушының өзара қарым-қатынас жүйесін жүзеге асыру болып табылады. АОЖ-ні құрастырушылар осы ара қатынастың бір ғана жағын ескереді, ол - оқушының пәндік ұғымдарды меңгеруге қатысы. Бұл жағдайда оқу үрдісінің мынадай ең маңызды сипатына назар аударылмайды, яғни оның әлеуметтік-психологиялық байланысы ескерілмейді.

Меңгеру үрдісі тек амалдың пәндік түрлендіруге ғана тіреледі, іс - әрекеттің жаңа тәсілдерін игеру кезіндегі оқу үрдісіндегі ара қатынастан туындап жатқан оқушының таным әрекетінің мақсаты мен мағынасын қайта құру еленбейді. Сонымен қатар өзгеріске ұшыраған оқудағы ара қатынастар мен әрекеттер жүйесіндегі оқушылардың санасы мен өмірлік позициясының қайта құрылуы да есептелмейді.

Демек, психологиялық тұрғыдан қарағанда, автоматтандырылған оқытудың жалпы принциптерінің біріншісі – оқу үрдісіндегі пәндік оқыту әрекетті басқаруды толық қамтуға жету. Олай болса, басқару әсерлерінің нысаны болып жеке оқушы және оның өзіне тән таным әрекеттері емес, жалпы оқу кезеңіндегі құбылмалы жүйелер, соның ішінде, әсіресе, мұғалім мен оқушының арасындағы ара қатынас болмақ. Ал басқару әсерлерінің нысаны ретінде есептелетін оқу ахуалын ұйымдастыру принципі ДОБ-ға жасағанда мынадай өзгешелік сипаттағы жағдайларды есепке алуды міндеттейді:


  1. Меңгеру мақсатында құрылымдық және амалдық оқу пәнінің нысанды мазмұнын, яғни мазмұнның құрылымдық сипаты мен оқушылардың меңгеретін қимыл, амал және олардан қалыптасатын таным әрекеттерінің бағдарламасын анықтайды;

  2. Оқу пәндерінің мазмұнын игеру үрдісін ұйымдастыру мен оқудың талдап қорыту тәсілдерінің амалдарын және игерудің бір деңгейі мен кезеңінен келесісіне өту сәтін көрсетеді;

  3. Мұғалім мен оқушылардың өзара бір-бірімен қарым-қатынас жүйесімен оқу мақсаттарын орындау үрдісіндегі бір-бірімен бірлесіп жүргізу формасын нақтылайды.

Бұл айтылған жағдайларда өзара байланыстылық динамикасы (оқу тапсырмаларының типтерін, меңгеру этапын және оқу үрдісінің барлық мерзімінде мұғалім мен оқушылардың бірлесіп істеу формаларын сәйкестендіру) дегеніміз АОЖ-нің көмегімен басқару әсерлерінің нысаны.

Жасанды педагогикалық интеллектті қолдануға қойылатын екінші психологиялық талап - басқарудың озық принципі, яғни оқу үрдісін уақытпен өлшенетін жағдайды есепке алатын озық басқару принципі болып табылады. Ол уақыттық сипатқа ие болуымен бірге оның мақсаты іс-әрекетті кеңістікті уақытпен ұйымдастыру жағдайында іске асады.

Ол сөзсіз дискретті және оқудағы мақсаттарға жету үрдісін басқаруға қойылатын маңызды талап-оқу жағдайы жүйесінің мағыналық бүтіндігін және тиімділігін қамтамасыз етеді. Осыған байланысты компьютерді оқыту жағдайында орындалатын оқыту моделінің бірыңғайлық негізгі шарты-оқу жағдайының құрылымында іс әрекеттердің барлық түрінің мағыналық және кеңістікті-уақыттық ұйымдастыру жоспарының бірлігін құру. Сондықтан алдын ала ойлап басқару жүйесін нақ осындай бір тұтастыққа жеткізуге бағытталған болуы тиіс.

Шынайы өмірдегі адамның іс-әрекеттерінде көрсетілген мағынадағы алдын ала ойлап басқару функциясын адамның жады атқарады. Компьютерде бұл функцияның аналогы болып құрамына төмендегідей кіші жүйелер кіретін мәліметтер банкі болады деп болжамдауға болады:



  1. Оқу жағдайында жүзеге асырылатын мақсатқа сай оқу әрекетін ұйымдастырушыларға (оқушыларға, мұғалімдерге) нәтижелі қызмет көрсету.

  2. Оқу әрекетінің келесі сатысын қамтамасыз ететін алдын ала ойлау қызметі мен оқу жағдайының жүйесінде қолданатын адекваттың дидактикалық стратегиясын таңдау және болжау мақсатындағы оқу жағдайының құрылымындағы барлық параметрлерді пайымды түрде басқару.

Ол үшін АОЖ-дегі басқарудың төмендегідей жалпы психологиялық принциптерін айқындай түсудің қажеттігі көрінеді. Нақты айтқанда, мұғалім мен оқушының бірлескен оқу әрекеттеріндегі материалдық субтракт ролінде немесе меңгеру үрдісінің барысы мен нәтижесінде олардың қатынасымы іс-әрекеттерінің және өз позицияларының қайта құрылуында сарапшы ролінде бола алатын ДОБ-ны (диалогтық оқыту бағдарламасы) түзу кезінде айқындалады. ДОБ-да оқушылардың білім дәрежесіне қарай өзгеріп тұратын әр типті оқу тапсырмаларының мазмұны ғана емес, сонымен қатар оны меңгеру, таным әрекеттерін басқару амалдар, оқушылардың оқу әрекетіндегі барлық компоненттерін іске асыру, оқушы мен бағдарламаның өзара қатынасы мен іс-әрекеттерінің амалдары алдын ала анықталғаны жөн.

Мұғалімнің қызметі мен дидактикалық стратегиясының мақсаты ДОБ-сын белгілі мөлшерде бір-біріне қатысты оқу жағдайындағы барлық айнымалы шамаларды нысандандыратын оқу қатысымының “ұжымдық субъекті” ретінде көрсетілуі. Сондықтан ДОБ-на қойылатын талап бала мен ЭЕМ-нің арасындағы диалог жүйесіндегі есептерді шығару тәсілдерін айқындайды. Осыған байланысты ДОБ-ның жалпы қызметін және оны құру және қолдану бойынша мына төмендегідей психологиялық принциптер ұсынылады.



  1. Оқу іс әрекетінің мотивтілігін ескеру.

Оқу мотивінің әр алуандылығы оқу ахуалына қажеттік жүйесін қанағаттандырумен байланысты. Бұл жүйеге таным қажеттілігі, нәтижелік, қатысымдық және өздігінше жүзеге асыру т.б. қажеттіліктер енеді.

Сонымен, ДОБ-сы бұл қажеттіліктерді қанағаттандырып қана қоймай және олардың дамуына да жағдай жасап, оқу барысындағы мотивтің қалыптасу үрдісінің жиынтығы, машина мен адамға берілетін мағлұматтардың толықтығы, жағымды (позитивтік) және жағымсыз (негативтік) әсерленушілік аясы есептеледі.

2. Оқытудың шығармашылық компоненттерінің дамуына назар аударылды.

ДОБ-сын интеллектуалдық және пәнді практикалық дағдыларды автоматтандыру деңгейіне дейін көтеретін тренажер-репетитор қызметінде де қолдануға болады. Тиімді және тиімсіз мәселелерді шешу үрдісі машинамен оқу диалогының ерекшелігі болып табылады. ЭЕМ-мен диалогтағы шешілген мәселе ойлаудың формальды логикалық және интуитивтік үрдісін құруға мүмкіндік береді. Ал проблемалық жағдайларда таным белсенділігін зерттеу нәтижелі ойлау әрекеттерін ДОБ-сының көмегімен модельдеуді негіздейді.

3. Оқу үрдісін модельдеудегі таным мен қатысым бірлігінің қажеттілігі.

ДОБ-сын құру кезінде кез-келген әрекеттің қалыптасу үрдісінде таным және қатысым аспектілерінің бір-бірімен тығыз байланыстылығын ескеру керек. ДОБ-сы арқылы жүзеге асатын қатысымдық әрекеттер жалпы таным мен өзін-өзі реттеу механизмінің қалыптасу белсенділігін жоғарылатып дұрыс бағытқа салуы мүмкін. Сондықтан таным әрекеттерінің кезеңдері бойынша қатысымдық амалдар да өтеді.

Мәселен, оқушылардың бастапқы, өтпелі және аяқталу кезеңдері бойынша меңгерілетін бағдарламамен “сөйлесу” және әрекет түрлері машинасыз тікелей оқу қатысымы жағдайында іс-әрекет үрдісін ДОБ-ы бойынша модельдеудегі маңызды талап болып есептеледі. ДОБ-сын құру кезіндегі меңгеру деңгейі мен кезеңдеріне сәйкес келетін әрекеттестік актілерін зерттеу таным және оқу әрекеттерінің ойдағыдай қалыптасуы үшін ғана емес, сонымен қатар оқушының өзіндік көзқарасын құру, оқып үйренуде өзін-өзі реттеу және пәнді меңгеру әрекетінің жоғары сатысына өтуі үшін қызмет етеді.

Сондықтан ДОБ-сын оқушыларды пәндік – мазмұнды білім алуға және іскерлікке үйрету үшін қойылатын шарт деп ғана қаралмайды. Сонымен қатар, оқу үрдісін дамытуда түйсік актілерін қалыптастыру негізінде оқытуды жүзеге асыра алатын жаңа білімді меңгерудегі танымдық міндеттерді қоюға мүмкіндік туғыза алатын құрал деп есептеген жөн.

4. Оқу пәнінің мазмұны туралы құрылымдық жүйелі түсінік болуы қажет.

Оқытушы диалогты әрекеттің сапалы болуы мынадай жағдайларға байланысты: егер оқушы меңгеретін әрекеттің пәндік мазмұнын амалды атқару ісінен бастап таныстырмай, әрекетті ұйымдастырудың ең жоғарғы деңгейі – мақсатты ойлаудан бастап меңгерту жүзеге асқанда ғана тиімді болмақ. Осыған байланысты ДОБ-сында оқушыға оқудың баламалы мақсатын құрып немесе нақты есепті шығару кезінде баламалы мазмұнда мақсатын таңдау үшін берілетін кеңесті алдын-ала ойластырып олардың таңдап алған оқудың мақсаттылығына сәйкес нақты есеп шығарудың тиімді жолдарын көрсету керек.

Ал бұл көмек бағдарлама арқылы жүргізіледі, яғни қатынас режимі есепті жеке шығару үрдісін ұйымдастырудың түрлі құрылымдық деңгейіне еркін өту тұрғысынан өз бетінше реттеу мүмкіндігі амалды – техникалық шеберліктің және мақсатты, саналы ойлаудың механизмін меңгерудің ойдағыдай қалыптасуын қамтамасыз етеді.

5. ДОБ-сының тиімділігі өлшем бірлігінің толықтығы мен жүйелілігі.

Оқыту бағдарламаларының тиімділігі білімнің сапасы, жақсы оқу бағаларының деңгейі сияқты, сенімге жол берілмейтін бірқатар эмпирикалық көрсеткіштер негізінде бағаланады. Бұндай бағалау өлшем бірлігінде оқу үрдісінің жүйелілік табиғаты ұмытылып кетеді де, оқу жағдайындағы бағдарламада модельденетін айнымалы шамалардың толықтығы қамтылмайды, тек ғана бағдарламаны меңгерудің жиынтық нәтижесі ғана есептеледі.

Олай болса, бағдарламаның тиімділігінің өлшем бірліктерінің негізін зерттеуде оқу ахуалын өзінің құрылымынан бөліп қарастырылуы байқалады. Ал өлшембірліктің толықтығы болып соңғы нәтижеде оқушының қол жеткізетін білімі мен іскерлігі ғана емес, сонымен қатар оқу жағдайындағы бір-бірімен байланыстылығының өсу жүйесі бойынша алынған, өзгеріп отырған білім дәрежесі мен оның сапасы болмақ.

Бағдарлама тиімділігінің маңызды динамикалық өлшембірлі-гіне мынадай көрсеткіштерді жатқызуға болады, мысалы, мақсатты оқу түрлерінің көп түрлілігі, қорытындылау сатыларының түрлері, оқу мазмұнының қайта құрылуы, қатысымдық мақсаттарды ауыстыру, іс шара және дербестендіру бағдарламасына қатысты бағыттарды қайта құру, психологиялық тиімділік деңгейі т.б.

6. Оқуды автоматтандырылған түрде және табиғи түрде басқаруды жетілдіру принциптерінің бірлігі.

ДОБ – бұл адамды табиғи түрде өтіп жатқан оқытудың ерекшеліктері мен заңдылықтарын ұғынудың және жалпы қорытындылаудың нәтижесі. Сондықтан бағдарламамен жүзеге асатын басқарудың нысаны тек қана кибернетикалық емес, оқытудың психологиялық принциптеріне де сәйкес келуі керек. Өйткені оқушының бағдарлама мен әрекеттесер психикалық жаңа құрылымдардың біртіндеп қалыптасыуын интернозациялық деңгейіне дейін ғана емес, сонымен қатар рефлексиялық, өзін-өзі реттеушілік, жаңа мақсаттар мен мәселелердің туындаушылық деңгейіне дейін көтереді.

Меңгерілетін қимыл тәсілдірінің оқу мақсаттары мен мотивтерінің өзін-өзі реттеушілігі – бұл оқушылардың мұғаліммен табиғи түрде әрекеттесу және бірлесіп істеу жағдайында игерілетін іс-әрекеті ішкі психикалық ұйымдастырудың ең жоғарғы сатысы. Компьютерлер оқу әрекеттері динамикасының дәл осы маңызды тарауын қамтамасыз етуге бейімделген. Оқуды автоматтандырудың осы жағдайы ғана үйренушілердің өзін-өзі басқаруы мен өзін-өзі дамытуының алдыңғы шартына жол ашады. Сондықтан оқыту үрдісін жалпы басқарудың психологиялық моделін теориялық жетілдіру компьютерлік оқуды жетілдіру маңызды шарты болып табылады.

Психолог-педагогтардың зерттеулерінше оқушының мектептегі кезеңдерінің ішінде, әсіресе 7-8 сынып мектеп кезеңі оқушының танымдық, шығармашылық қабілеттерінің дамуына ең тиімді және қолайлы кезеңге жатады. Себебі осы кезеңде оқушылардың танымдық іс-әрекетінің психологиялық негізі қалыптасады және армандау, қиялдау, елестету, шығармашылық ойлау және ойлау амалдары: жинақтау, салыстыру, талдау, жалпылау және т.б. жетілдірудің жоғары деңгейінде болады. Сонымен қатар, қорытынды жасау және өз пікірін айту сияқты негізгі қабілеттер кеңінен көрінеді.

Жалпы оқытудың негізгі мақсаты – оқушыны дамыту. Осы мақсатқа сәйкес, оқыту теориясында негізгі орын алған мәселе - дамыта отырып компьютерді қолданып жүзеге асыруға болады.

Психологтардың, педагогтардың мектеп кезеңіне қатысты айтқан пікірлері мен тұжырымдарын қорытындылай отырып, бастауыш сынып оқушыларының ақыл-ойы мен шығармашылық қабілеттерін компьютер арқылы тиімді түрде дамытуға болады. Бұған біріншіден бастауыш сынып оқушыларына тән қызығушылық, өз қабілеттерін көрсете білу, іздену, өз бетімен жұмыс істей білу сияқты икемділігін дамытуға болады; екіншіден, компьютердің мүмкіндіктері бояу, графиктік, мәтіндік редактор ретінде мультипликациялық элементтерімен іс-әрекеті баланың логикалық ойын дамыта отырып, пәндік білім мен икемділік дағдыларын қалыптастырудағы күрделілікті жеңілдетеді.


1.3. Оқыту үрдісінде компьютердің ролі мен орны
Кез-келген педагогикалық жаңалықтар, соның ішінде оқыту ақпараттық технологиялары, бұрынғы тұрақталған әдістермен (тәсілдермен) салыстырғанда артықшылықтарын көрсетіп немесе олардың кейбір кемшіліктерін түзей алса, онда ақпараттық технологияның өмір сүруге және кең таратылуға мүмкіндігі болғаны.

Оқытудың дәстүрлі үрдісі ақпаратты беруге және өңдеуге негізделген. Осы кезде мұғалім – оқушы ақпараттық қарым - қатынас дәрежесіндегі кері байланыстың классикалық сүлбесі жүзеге асуда. Мысалы,


Мұғалім-оқушы жүйесіндегі

ақпараттық алмасу сұлбасы

̽ғàëiì

Îқóøû





1-сурет
Мұндай сұлба бойынша ақпарат алмасуға қатысушылардың құқығы бірдей болмайды, олардың атқаратын қызметінде де айырмашылық бар.

Мұғалімнің атқаратын ақпараттық қызметіне оқушыға жаңа ақпарат беру, оқыту әдісі мен оқу ақпаратын өңдеу, ақпарат беру кезіндегі оқыту үрдісін ұйымдастыру мен оны басқару, оқушыдан кері байланыс желісімен түскен ақпаратты талдау және түзету әрекеттері және т.б. жатады. Ал, оқушының ақпараттық қызметтеріне ақпаратты қабылдап алу, оны қайта өңдеу тәсілдерін игеру, білімділік пен іскерлікке жету мақсатында ақпаратты қайта өңдеу т.б. іс-әрекеттерді жатқызуға болады.

Жоғарыда көрсетілген сұлба мұғалім – сынып ақпараттық ара-қатынас деңгейінде басқарылатын субъектілердің санына қарай өзгеріп отырады, оның бір түрі мынадай болады (2-сурет).

Демек, оқу сыныпта ақпараттық жүйе болып табылады да, мұнда басқалар сияқты алмасу ақпараты каналдарының қабілеті және оны қайта өңдеу жылдамдығы шектеулі.


Мұғалім – сынып жүйесіндегі

ақпараттық алмасу сұлбасы


̽ғàëiì




Øûғàòûí àқïàðàò- òûқ êàíàë



Êiðåòií àқïàðàò-òûқ êàíàë






1-îқóøû

2-îқóøû…

N-îºóøû

2-сурет
Бұл бір жағынан алмасуға қатысушы адамдардың ақпарат беру және қайта өңдеу жылдамдығының компьютерлік жүйелермен салыстырғанда біршама төмендігін білдіреді. Ф.Бауэр, Г.Гозелердің айтулары бойынша, адамның ақпарат мағынасын түсініп сөйлескенде оны өңдеу жылдамдығы 50 бит/с, мағынасын түсініп оқығанда 15-40 әріп/сек, яғни мәтіннің бір бетіне 2-3 минут сәйкес келетінін дәлелдеген. Екінші жағынан, ақпараттар алмасуға қатысушы әр адамның ақпараттық сипаттамаларының ерекшеліктері де әрқилы. Осы жағдайлардан төмендегідей бірқатар салдарлар шығады:

1. Қазіргі уақыттағы оқыту үрдісінде барлық оқушылар ақпаратты бірдей уақытта және бірдей көлемде меңгеруі керек деген ұғымда ұйымдастырылады. Сондай-ақ берілген ақпарат не үшін және қай деңгейде (танысу, теориялық білім немесе практикалық қолданудың дағдысы) меңгерілуі керек екендігі де айқын көрсетілмейді. Дәстүрлі оқыту жүйесінде орташаланған бір оқу бағдарламасымен жаппай оқытылады, ал жеке-даралап оқытудағы ақпараттық алмасуды жекелендіруге байланысты оның көлемін ұлғайтуға, олай болса мұғалімнің байланыс салаларын кемелінен асыра ұлғайтуға әкеп тірейтіні сөзсіз.

2. Мектептің нормативті құжаттарында оқушының белгілі бір оқу кезеңінде (мысалы, бір аптада, оқу жылында) алатын және қайта өңдейтін ақпараттар көлемінің жоғарғы дәрежесі дәл анықтала қойған жоқ. Ақпараттар көлемі оқушылардың жас ерекшеліктері мен дайындықтарына қарай сараланады. Ал, ақпараттар көлемінің шамасын есепке алмау және әрбір мұғалімнің өз пәнінен барынша мол білім қорын беруге тырысуы соның салдарынан оқушылардың оқудағы жүгі ауырлап, оқуға қызығушылықтың жоғалуына және теріс психофизиологиялық зардаптардың пайда болуына әкеп соқтыруы мүмкін.

3. Қазіргі оқу үрдісін ұйымдастыру сүлбесі шамамен мынадай: мұғалім белсенді, оқушы енжар, ал оқушының ақпаратты меңгеру кезіндегі белсенділігі мұғалімге тез талдауды және т.б. талап ететін сұрақтардың қойылуына, өз пікірін айтуға әкеп соқтыратыны сөзсіз, ал бұл мұғалімнің жылдам ақпараттық мүмкіндіктерін қамтамасыз етпейді. Дәстүрлі оқыту жүйесінде оқушыларға жеке тапсырмалар беру жолымен олардың оқу іс-әрекеттерін белсендіру мұғалімге шамамен тыс көп ақпаратты жүктеу арқылы проблеманы шешуге әрекет жасау деген сөз, ал жалпы тапсырмаларға қарағанда ерекше тапсырмаларды тексеруге едәуір көп күш және уақыт керек.

4. Дәстүрлі оқу үрдісінде ақпарат беру айтарлықтай дәрежеде абстрактілі-логикалық (дәлірек айтқанда сөздік) формаға негізделген. Ал, ақпарат болса адамның талдау және синтездеу қабілетіне, құбылыстардың модельдерін құру немесе керісінше, модельден және оны сипаттайтын математикалық теңдеулерден ақиқат құбылысты көре білу мүмкіндігіне бағытталған болады. Сонымен бірге психологтар мен физиологтардың зерттеулері, адамдардың көп бөлігі көрнекі формада берілген ақпаратты қабылдап, меңгере алатындығын дәлелдеген. Дәстүрлі оқу үрдісінде қолданылатын көрнекілік элементтері көбінесе статикалық сипатта болады, олар құбылыстар мен үрдістердің дәл сол уақытта және кеңістікте даму динамикасын қамтып көрсетпейді, яғни құбылыстардың сайма-сай бейнелерін жасай алмайды.

5. Дәстүрлі оқу үрдісінде, мұғалім оқушылардың білімін тек эпизодты және ішінара тексеруге ғана мүмкіндігі бар және ондай тексеру, бір жағынан, мұғалімге оқу ақпараттарын оқушылардың меңгеруі туралы толық мағлұмат бермейді, екінші жағынан, оқушылар үшін оқудың сыртқы мотивін қамтамасыз ете алмайды.

6. Мұғалімге оқу-тәрбие үрдісін басқаруда іс-әрекеттерді қарастыруы үшін оқушылардың психо-физиологиялық және ақыл-ой даму динамикасы туралы ақпараты керек, олардың қалыптасу ерекшеліктерін және басқа да мәліметтерін білмей мектептегі оқу- тәрбие жұмысын жақсартуға болмайды.

Аталған қиындықтар мен қайшылықтар оқу барысындағы ақпараттық үрдістерді ұйымдастырудың жетілмегендігімен байланысты екенін көрсетіп отыр. Дәстүрлі оқу технологиясы шеңберінде, Ян-Амос Коменскийден бері айтарлықтай өзгерістер болмаған оқу жүйесінде бір мұғалім және көп оқушы аталған қарама-қайшылықтарды жеңу мүмкін емес. Ал, бұл өз кезегінде, жаңа ақпараттық қоғамда мектеп бітірушіні өмірге толық дайындай алмайды деген сөз. Бұдан шығатын ең қолайлы жол ақпараттық технологияны мектеп оқу үрдісіне кеңінен ендіру.

Оқу үрдісіне компьютерді тең құқықты қатысушы ретінде енгізгеннен кейін сыныптағы ақпарат айналу сұлбасында (сурет 3) не өзгеретінін талдап көрейік.

Сурет 3

Мұғалім-оқушы-компьютер жүйесіндегі

ақпараттық алмасу сұлбасы


1


̽ғàëiмì

Îқóøû

3


2


Êîìïüþòåð


Б
1



2

3
ұл суреттен дәстүрлі “мұғалім–оқушы” ақпараттық құрылымнан бөлек жаңадан “оқушы - компьютер” және “мұғалім - компьютер” құрылымдарының пайда болғаны көрініп тұр.

Осыған байланысты оқу үрдісіндегі ақпарат айнамалы үшеуінің арасында үйлестіріп қайта бөлу (мүмкін толықтыру) мәселесі пайда болады. Осы мәселені шешуге таңдалған вариант жаңа ақпараттық технологияны (ЖАТ) оқытуда қолданудың стратегиясын анықтайды. Оқу үрдісін бір “білім жазықтығындағы” қозғалыс ретінде қарастырайық (4-сурет).

Ж
1
аңа материалды баяндау, оқу үрдісін басқару, оқушыны тәрбиелеу мұғалімнің ісі екені айқын, ал соңғы нәтиженің жауапкершілігі де сонда. Басқа сөзбен айтқанда, “мұғалім – оқушы” ақпараттық аймағында оқытудың топты құрастырушысы жүзеге асу керек. Керісінше, ақпаратты меңгерудің бастапқы кезеңдеріндегі (репродукция кезеңі және стандартты жағдайдағы білімді қолдану кезеңі) индивидуальді құрастырушы бұрын таныс теориялық жағдайларды көп рет қайталаумен және практикалық тапсырмаларды көптеп орындаумен байланысты, ал шығармашы-лық дәрежеге шығу үшін өздігінен зерттеу жүргізу мүмкіндігін талап етеді.


2
Бұл тапсырмалардың сан-алуандығына қарамай – іскер болып дағдылану және шығармашылық қабілетті дамыту – екеуінің де мәселесін компьютерді қолдану арқылы ойдағыдай шешуге болады. Сонымен оқудың индивидуальды құрастырушысы “оқушы-компьютер” аймағында жүзеге асыруы керек. Бұл жағдайда компьютер әрі оқушы білімінің объективті баға құралы (компьютерлік бақылау), әрі модельдеуші орта (компьютерлік модельдер) бола алады. Басқа сөзбен айтқанда, дербес компьютер оқушы үшін дербес мұғалім бола алады деген сөз.


3
Дәстүрлі технологияда аймақтық "мұғалім - компьютер"

а
3


налогы жоқ. Бұл жүйе арқылы мұғалім әр оқушының және бүкіл топтың оқу материалын меңгеру динамикасы туралы ақпаратты алып отырады, бұл оқыту барысында сабақтың мазмұнына, көлеміне, жылдамдығына және басқа аспектілеріне дер кезінде түзету (соның ішінде жекешеленген) енгізіп отыруға мүмкіндік береді.


3
Осы аймағында тағы да барлық оқу барысындағы психофизиологиялық тесті жүргізудің нәтижелері жинақталады, бұл мұғалім мен мектеп психологына оқушының дамуын болжауға және оған лайықты тәрбиелік шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.

Сонымен, мұғалім мен компьютер арасындағы дидактикалық функцияны ажыратып қарастырғанда, егерде ол жұмыстар адам басшылығымен іске асатын болса, онда үлкен мүмкіндік туатындығы байқалады. Бұл жерде мұғалімді машина толық алмастыра алады деген қауіптенушілік жоққа шығарылады. Бағдарламаланған оқу меңгерілуі міндетті түрде бақыланып отыратын оқу материалдарын жеке бөліктерге бөлуді қарастырады; тесті жүргізудің нәтижелері бойынша ендігі қадам қандай болатыны туралы шешім қабылданады: егер тест ойдағыдай орындалса, жаңа бөлікке өту, егер оқушы бақылау тапсырмасын орындай алмаса, онда өткенді оқу кезеңіне қайта оралу.

Компьютер көмегімен осы сияқты сүлбелерді жүзеге асыру әрекеттері бұрын 2-ші, 3-ші буын машиналарында да жасалған, ал қазіргі кезде дербес техникада жалғастырылып келеді. Бірақ бұл бағытта әлі де айтарлықтай жетістіктерге жеткен жоқ. Бұның себебі: компьютерге тіпті оған тән емес дидактикалық функцияларды (жаңа ақпараттарды хабарлау және оқу барысын басқару) беруге тырысады, ал ол үшін әйтеуір бір жолмен оқу үрдісін алгоритмдеу керек және оқу барысының әр түрлі сценарилерін қарастыру керек. Осы туралы бірқатар қарсы пікірлер айтуға болады:

біріншіден, оқушылардың көбі жаңа ақпаратты мұғалімнің баяндау және түсіндіру жолымен қабылдағанды жөн көреді;

екіншіден, берілген ақпаратты меңгеру кезінде пайда болуы мүмкін барлық жеке жағдайларды болжау және бағдарламалық жүйенің оларға реакциясын ңарастыру мүмкін емес;

үшіншіден, оқу тактикасын машина анықтайтын жағдай, ал адам оған бағынышты жағдай ең өрескел педагогикалық және психологиялық қате болып табылады.

Сонымен, егер жоғарыда айтылған оқу үрдісіндегі рольдерде бөлу сүлбесін қабылдасақ, онда жаңа ақпаратты оқушыларға беруге бағытталған бағдарламаның мұғалімге керегі жоқ екенін мақұлдаған орынды.

Бұл айтылғандар толықтыруды, анықтауды немесе негізгі курсты кеңейтуді қарастыратын оқыту фрагменттерінің мәнін кемітпейді – олардың елеулі түрде қолданылуына сөзсіз құқығы бар, біраң тек жаңа материалды мұғалімнің баяндауынан кейін, тегінде, сырттай оқу формасында электронды оқулықтарды қолдануға болады, бірақ, бұның жалпы білім беретін мектептерге қатысы жоқ.

Сонымен, бастауыш мектептерде компьютердің функциясы – жеке құрастырушыны қамтамасыз ету, яғни бұрын алған білімді көп рет қайталау жолымен бекіту, жеке практикалық тапсырмаларды орындау, оқу барысын жүйелі түрде бақылау және оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту. Анықтама - ақпараттық жүйелерді қолдануды бөлек атап өту керек, онда компьютер әр түрлі пәндерді оқытуға керек фактологиялық ақпараттардың көзі ретінде саналады. Осы заманғы компьютерлік технологиялар, жекелей айтқанда мультимедия жүйелері (“multіme-dіasystem”) және глобальды компьютерлік жүйелердегі жұмыс (мысалы, іnternet) оқушыларға білімнің барлық саласындағы ақпараттарды беруді қамтамасыз ете алады, бұл пәндерді оқыту мазмұны мен тәсілдерін өзгерту кезінде есепке алынуы керек.

Айтылғандарға байланысты бастауыш мектептерде ЭЕТ-ны оқу құралы ретінде қолдану мынадай негізгі бағыттарға бөлінеді:


  • компьютерлі тренаж;

  • жеке тапсырмаларды генерациялау (және тексеру);

  • компьютерлі бақылау;

  • зерттеуді орындау үшін модельдеу жұмыстары;

  • анықтама – ақпарат жүйелері.

Шетел және Ресейлік тәжірибелердің көрсетуі бойынша, оқу компьютерлік технологияларын дұрыс қолданған кезде көп артықшылықтарды қамтамасыз етеді, олардың ішіндегі ең маңыздылары деп мыналарды айтуға болады:

  • оқу үрдісін (материалдың мазмұны және оны меңгерудің көлемі мен жылдамдығы бойынша) іс жүзіне дараландыру;

  • оқу ақпаратын меңгеру кезінде оқушылардың белсенділігін арттыру, ол үшін олармен интерактивті тәртіпте дара жұмыс істеу керек;

  • оқу уақытын қолдану тиімділігін жоғарылату (іскерлік пен дағдының қалыптасу жылдамдығы және олардың артықшылығы тұрғысынан);

  • оқушы жұмысының комфортты психологиялық жағдайы, білімді тексерудің жүйелілігі және жаппайлығы, бағаның әділдігі арқылы жасалған оқудың жағымды мотивациясы;

  • оқу үрдісін ізгілендіру (оның әр түрлі жақтарын адамның психофизиологиялық ерекшеліктерімен жақсылап сәйкестендіру мағынасында);

  • мұғалімнің жұмыс сипатын өзгерту, жекелеп айтқанда, оның іс-әрекеттеріндегі ескішілікке негізделгендерін қысқарту, ал шығармашылық құрастырушыларды күшейту;

  • оқушылар туралы мәліметтерді пайдалану салыстыру нәтижесінде тәрбие жұмыстарының (немесе тәрбиелік әрекеттердің) сәйкестігі (үйлесімділігі).

Мектептің оқу жоспарларында және жеке пәндердің бағдарламаларында оқушылардың қабілеттілігін шыңдайтын мақсат жеткіліксіз, тек білімділігі мен біліктілігіне қойылатын талаптар қалыптасқан. Сонымен, математиканы оқыту практикасында оқушылардың орнықты білім деңгейі талап етіледі, өйткені бұрынғы өткен материалдарды білмесе, жаңа материалды меңгеру мүмкін емес.

Дәстүрлі білім беру технологиясында жаттығуларды орындауды ұйымдастыру көп оқушының қабілеттігін шыңдай алмайды (іскерліктерін қалыптастырмайды). Оның себептері: қажетті мөлшердегі әр түрлі қиындықтағы варианттардың жоқтығы, бір сабақта игерілетін материалдың көлемі аз, жекелей оқыту жолға қойылмаған. Дәстүрлі оқу үрдісінде бұл жетіспеушіліктерді жою дұрыс жолға қойылмаған, мысалы, әр түрлі қиындықтағы, жекелей тапсырмалар жұмысы, жоғарыда айтылғандай оқытушының шамадан тыс ақпараттың жүктелуіне әкеліп соғады, оқушы шамадан тыс көп, әрі қиын ақпаратты меңгере алмайды, соның салдарынан ынтасы төмендейді.

Тек қана компьютер оқушының жұмысын бағалап, жөндеп, дұрыс бағытқа сілтейді және оның оқудағы жүктемесін азайтуға себепкер болады.

Төменгі сыныптарда компьютерлік тренажерді қолдану оқу үрдісін қажетті деңгейіне жеткізуге мүмкіндік береді. Сондықтан компьютерлі жаттықтырғыш (тренажер) бұл оқушының қабілеттік деңгейін шыңдайтын және бұл үшін мұғалімнің қажетті әрекетін қамтамасыз ететін бағдарлама. Сонымен компьютерлі тренажер арқылы мыналарды жүзеге асыра алады:



  • белгілі бір тақырып бойынша біртектес ретті, тапсырмаларды оқушыларға үлестіру;

  • оқушыларды тапсырма орындау құралымен (экранды калькулятор, текстті редактор, жауаптарды ендіру мүмкіндігі т.б.) қамтамасыз ету;

  • оқушыға консультация беру немесе есеп шығару үлгісімен таныстыру;

  • оқу тапсырмасына талдау жасап, оны бағалау.

Оқушы оқу бағдарламасының басқаруымен жұмыс істесе де, оқыту тактикасын өзі таңдап алуы тиіс. Жеке мәселелер: меңгеру уақыты, орындайтын есептердің санымен күрделілігі, қабылдайтын көмек деңгейі болып табылады. Компьютерлі жаттықтырушыны оқу кезеңінде қолданғандықтан, оқушының әрекеті тек сапалы және кеңес беру жағынан сынға алынады. Мысалы, "Сіз мүмкін болатын 30 ұпайдан 20 ұпай жинадыңыз", "Сіз тапсырманы дұрыс орындадыңыз, бірақ бірнеше кішігірім кемшіліктері бар. Бұл әрекетіңіз жөнді болмады. Оқулықтағы "Сандарды көбейту" деген тарауды қайталап тапсырманы орындауға қайта келіңіз". Ал компьютерлі жаттықтырушының нәтижесі бойынша журналға баға қоюға болмайды.

Мұғалімнің бұл компьютерлік бағдарламаларды пайдаланып оқытудағы ролі мынадай: жаттығу бойынша теориялық материалды түсіндіру, оқушыға бағдар беру: (іс жүзінде қолмен ол не істейді және қалай істеуі керек), тақырыптардың жұмыс көлемін (санымен күрделілігін) анықтап, жұмыс барысында көмек көрсету. Қажет болған жағдайда оқушылардың көбі қинала орындаған жұмыстың жалпы қорытындысы шығарылады немесе жұмысты жеңілдететін тапсырмалар беріледі.



Мектепте оқу үрдісін ұйымдастыру тәртібін бағалай келе, білім мен қабілеттілікті дәстүрлі тәсілмен тексеру деңгейі оқушының танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру үшін тиімсіздеу. Оқудың қорытындысын тексеру теориясымен оның практикада орындалуы арасында алшақтық бары айқындалуда. Тексеру тиімділігін тежейтін субъективті себептермен бірге (оқытушылардың дайындықсыз келуі, қажетті материалдардың жоқтығы), дәстүрлі оқыту жүйесінде мызғымас бірнеше объективті себептерді айтуға болады:

  • сынып құрамы 25-40 оқушы болғанда мұғалім оқушының жекелей танымдық іс-әрекеттерін ұйымдастыруға мүмкіндігі болмайды, бұл сөзсіз үлгермеушілер мен қалыс қалушылардың көбеюіне әкеп соғады;

  • оқушыны тексеру анда-санда және бірен-саран (таңдамалы) болады, бұл сыртқы себептерді әлсіретіп оқушының жүйелі және әрдайым жұмыс істеуіне ықпал етпейді;

  • мектептегі оқу бағдарламаларында әр деңгейлі тексеруге арналған уақыт қарастырылмаған;

  • оқушыда оқу құралдарының әр түрлі варианттары жоқ, бағдарлама мен оқу мақсаты бәріне бірдей;

  • оқушының білімін сынау объективті емес, оқу пәнін бағалайтын деңгей (шкала) оқушылардың әр түрлі вариантты жауабын қарастырмайды, оқушының жекелей танымына оқудың сатысы сай емес.

Дәстүрлі оқытуда тексеру әдістерінің осы айтылған кемшіліктерімен қатар артықшылық жақтары да бар. Соларды атап өтейік:

  • тексерудің әр түрлі көп әдістері бар: ауызша сұрау, жазбаша жұмыс, тақта алдындағы жұмыс, тест тапсырмаларды орындау, демонстрациялау т.б.

  • ауызша жауапта ғылыми баяндауды меңгеру мүмкіндігі, жауаптарға ғылыми түсініктермен, терминдермен жауап беру, дискуссияға тарту, дәлелдеуді сұрау;

  • оқытушының және оқушылардың қалыптан тыс жауаптарының дұрыс екенін талдау жасау.

  • Компьютерлі тексерудің артықшылық жақтарына жататындары:

  • көп жүйелі тексерудің жүзеге асыру мүмкіндігі;

  • сыныпта қанша оқушы болуына қарамастан білімдерін жекелей тексеру мүмкіндігі;

  • тексерудің жалпыламалығы және жүйелі тұрақтылығы;

  • бағаның икемді нақтылығымен объективтілігі;

  • оқу барысында меңгерілген материалдардың тізімін құру және нәтижелерді автоматты статистикалы өңдеп тексеру мүмкіндігі: бұл мұғалімге оқу үрдісін сайма-сай меңгеруге шешім қабылдап кірісуіне мүмкіндік береді.

Компьютерлі тексерудің кемшілік жағы да бар. Оларды атап айтсақ, мыналар:

  • бақылау тапсырмаларын тексеру әдісінің әр түрлілігі көп емес;

  • жауапты ендіру тәсілдерінің шектеулілігі;

  • жауапты алдын ала ойластырып, қалыптан тыс дұрыс шығармашылық ойын бағалай алу мүмкіндігінің қиындығы.

Жоғарыда жасалған салыстырмадан мәлім болатыны; ең тиімдісі компьютерлі және дәстүрлі оқыту әдіс-тәсілдерінің озық жақтарын біріктіру. Жекелей айтсақ, материалдарды меңгерудің шығармашылық деңгейінде дәстүрлі тексерулерге жол беру керек. Компьютерлі көп деңгейлі бақылауды қолдану кең түрде құрылымдық тапсырмалар банкісін құруды талап етеді; тапсырмаларды тізіп тексеруші жүйеге енгізу мұғалімнің көп уақытын алады. Мұғалімдердің шығармашылық топтарынан бұл жұмыстарды жүзеге асыруда тиімді нәтиже күтуге болады, олар бір тапсырмаларды бөліп алып орындап, бір-бірімен алмаса отырып қолданулары қажет.

ІІ -тарау. Компьютерді бастауыш сыныпта математиканы оқыту құралы ретінде пайдаланудың әдістемесі

2.1. Математика сабақтарында информатиканы оқыту мүмкіндігі
Қазіргі уақытта информатика элементтерін 1-сыныптан оқыту мақсат етілуде. Ол жөнінде соңғы қабылданған құжаттарда білім беру ісінде бастауыш мектептің өзінде оқушыларды шығармашы-лық іс-әрекеттерге баулу, шетел тілдерін, информатиканы оқыту қарастырылған. Республикамыздың 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында: "… баланың жеке басын бастапқы қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның қабілеттерін анықтау және дамыту"- бастауыш мектептің негізгі міндеті ретінде айқындалған. Төменгі сатының (бастауыш білім беруде) өзінде оқу мен тәрбие оң уәжді қалыптастыруға және оқу іс-әрекетін білуге, оқу, жазу, санаудың берік дағдыларын үйренуге, тілдік қарым-қатынастың қарапайым тәжірибесіне, өзін-өзі шығармашылық тұрғыдан таныта білуге, мінез-құлықтың мәдениетіне, жеке гигиенаның және салауатты өмір салтының негіздеріне бағдарлануы белгіленген. Ал Республикамыздағы білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында: "Бастауыш мектептің бағдарламасы баланың жеке тұлғасын қалыптастыруға, оның жеке қабілетін ашуға және дамытуға бағытталған" - деп нақты белгіленген. Аталмыш екі құжаттың мазмұнында шетел тілін және информатика негіздерін 2-сыныптан бастап оқыту көзделген.

Бүгінгі күнгі ең кезек күттірмейтін көкейкесті мәселелердің бірі - бастауыш мектепке информатика элементтерін енгізу. Оны біз шетел тәжірибелеріне жүгіне отырып дәлелденген және басылым беттерінде жариялануда. Негізінен, бұл мәселе 1997-1998 жылдарда қолға алынып, 1-3 сыныптарға арналған бағдарламалар жасалды.

Біздің бұл бағдарламамыздың жалпы мақсаты - компьютерлік сауаттылықтың алғашқы негізін қлауға, дамытушы ойындар арқылы оқушылардың сабаққа деген белсенділігін, шығармашылық және логикалық ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталса, ал оның тәрбиелік мақсаты - оқушыны тиянақтылыққа, ұқыптылыққа, өз бетімен шешім қабылдап мектеп ұжымымен жақсы қарым-қатынас жасай білуіне бағытталған.

Бағдарламаға сәйкес 1-сынып оқушылары информатика элементтерін оқып үйрену барысында олар компьютермен жұмыс жасауды және оны басқа пәндерде (айталық, математика, әліппе, сурет сабақтарында) қолдана біліп қарапайым кескіндер салып үйренулері қажет. Сонымен қатар, мишканы қалай қолдану керектігін, оның көмегімен қажетті бағдарламаны іске қосуды, клавиатураның негізгі қарапайым көп қолданылатын тетіктерін (мысалы: бағыттамалар, ENTER, DELETE, BS, ІNS, т.б.), графиктік редакторды іске қосуды және онда қарапайым кескіндерді бояу мен сақтау жолдарын үйреніп білуі тиіс. Ұсынылып отырған 1-3 сыныптарға арналған бағдарламалар бойынша аптасына 1 сағаттан, ал жыл бойына 34 сағаттан сабақ жүргізіледі. Барлығы үш сыныпқа 102 сағат. Осы сабақтардың бәріне толық талдау жасалған. Мұнда қарстырылатын тақырыптар балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес таңдалып алынған.

Қазақ мектептерінде оқыту, тәрбиелеу ісін заман талабына сай қайта өзгертіп жаңалау үшін бастауыш мектептен бастап информатика элементтерін оқытып енгізудің маңызы ерекше болып табылады.

Қазіргі бастауыш мектептер үшін 1-сыныпқа арналған информатика элементтерін оқыту бағдарламасы төменде ұсынылған.



1-сыныпта информатика элементтерін оқытудың күнтізбелік-тақырыптық жоспары (аптасына 1 сағат, жыл бойына 34 сағат).


N

Сабақтың мазмұны

Көрнекілік құралдар

Сағ.саны

1

2

3

4

1

Информатика кабинетімен танысу. Техника қауіпсіздігі ережесі мен санитарлық-гигиеналық талаптарды сақтау.

"Техника қауіпсіздігі" ережесі жазылған қабырға газеті.

2

2

Ақпарат және біз. Ақпараттар жөнінде жалпы түсінік. Ақпараттардың түрлері.

Ақпараттар көзі салынған карточкалар.

2

3

Компьютердің құрамдас бөліктерінің атауларымен танысу.

Компьютердің құрамдас бөліктері және оның суреті салынған парақ.

1

4

Компьютерді іске қосу және ажырату. Өзіндік жұмыс.

Компьютерді іске қосу және ажырату ережесі.

1

5

Мишка манипулятордың атқаратын қызметтері. Өзіндік жұмыс.

Суреттемелер: бағдаршам, бесжұлдыз, гүл.

2

6

Қайталау сабағы.

Плакат, компьютердің құрамдас бөліктері, суреттемелер.

1

7

Клавиатурамен танысу. Енгізу, өшіру және бағыттамалармен танысу. Өзіндік жұмыс.

Клавиатура, суреттемелер.

1

8

Логикалық ойды дамытуға арналған жаттығулар.

Плакат, Компьютер, доп, қуыршақ суреттері.

2

9

1-ден 15-ке дейінгі сандарды жазу. Арифметикалық өрнектерге арналған

Жаттықтырушы бағдарлама.

2

10

Арифметикалық амалдарды қолданып, ойын есептерін шешу. Өзіндік жұмыс.

"Ойланып тап" бағдарлама-сы.

2




1

2

3

4

11

Қайталау сабағы.

Плакат, суреттемелер, бағдарламалар.

1

12

Клавиатураны меңгеру. Әліппеден А-дан Р-ға дейінгі әріптерді теріп үйрену. Сөйлем құрап жазу.

А-дан Р-ға дейінгі әріптер салынған плакат.

2

13

"Санамақ" - арифметикалық қосу және алу амалдарын қолданып, әр түрлі есептер шығару.

"Санамақ" бағдарламасы.

2

14

Ойды ой өсірер. Сөзжұмбақтар.

Сөзжұмбақтар кескінделген плакат

1

15

Сөздер мен сөйлемдерді жазуға арналған клавиатуралық жаттығулар




2

16

Қайталау сабағы.

Жаттықтырушы бағдарлама

1

17

1-ден 100-ге дейінгі сандардыжазу және оларға арифметикалық төрт амалдарын орындау.

Жаттықтырушы бағдарлама

2

18

"Білекті бірді жеңер, білімді мыңды жеңер" (ашық сабақ).

Жаттықтырушы бағдарлама

2

19

Графиктік редактормен және оның элементтерімен танысу. Қарапайым кескіндер салу.

Қарапайым кескіндер мен суреттер салынған плакат.

2

20

Тест алу.

Тест алу бағдарламасы

1

21

Балалар мен ата-аналарға арналған сабақ.

Компьютер, суреттемелер, плакаттар.

1

22

Қорытынды сабақ.




1

Бастауыш сыныпта ақпараттану технологиясының элементтерін оқытуға болатындығы қазіргі таңда дәлелденген және оларды оқушылардың игеру мүмкіндігінің бары белгіленген.

Оның ішінде теориялық мағлұматтар мазмұны төмендегідей:


  • ақпараттандыру жөніндегі түсінік. Хабарлама түрлері;

  • хабарды алу әдістері, оны сақтау және пайдалану

  • қазіргі дүниедегі ақпараттың мәні;

  • компьютер көмегімен хат жазу, пайдалану, даярлау, қаржы есептерін шығару;

  • оқушылардың білімін математика (басқа оқу пәндерінде) сабағында бақылау.

Пайдаланылатын құрал-жабдықтар:

  • компьютерлер

  • дискеталар

Ұсынылатын көрнекіліктер:

  • оқыту бағдарламасы;

  • оқу- әдістемелік құралы;

  • анықтамалар.

Дегенмен, көрсетілген теориялық мағлұматтар бойынша мәліметтерді игеруді қарастырмауы мүмкін. Себебі мұнда ақпараттарды өңдеу, теру, сақтау іс-әрекеттері қарастырылады.

Сабақтың тақырыбы: Компьютердің көмегімен хабарды қабылдау

және беру.



Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: Оқушыларды ақпарат ұғымымен таныстыру. Ақпараттың пайдасы мен зияны туралы, оны қалай тасымалдау керектігін толығымен түсіндіру.

Дамытушылық: Тақырып бойынша алған теориялық білімдерін тапсырманы орындау барысында тиімді пайдалану, алдарына қойған мақсаттарына жету. Компьютерде практика жүзінде көрсету.

Тәрбиелілігі: Оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарын, ынтасын, ізденушілік белсенділігін арттыру.

Сабақтың көрнекілігі: Буклеттер, қима қағаздар, карточкалар,

плакаттар.



Сабақтың әдіс-тәсілдері: Жазба жұмыстар, ізденіс сұрақ-жауаптар.

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі

2. Сынып тазалығына назар аудару.

3. Сынып оқушыларын түгелдеу.

4. Жаңа сабақ түсіндіру

5. Үй тапсырмасын сұрап бағалау.

6. Қорытындылап, үйге тапсырма беру

Үй тапсырмасын сұрап – бағалау.

Оқушылырға дайын бланкалар беріп, тест жұмыстарын тарқатып беріп, тест жұмыстарының жауаптарын бланкаға жазып "кілті" арқылы тексеріліп бағаланады және қосымша карточка сұрақтар арқылы бағалау.

Жаңа сабақ түсіндіру:

Ақпараттарды бірінші компьютерден екінші компьютерге ауыстыру үшін дискеттер қолданылады. Бірақ бұл онша қолайлы емес, егер ақпараттың көлемі өте үлкен болса, онда бұл әдісті пайдалану тіпті мүмкін емес.

Компьютерлік желі деп - әр түрлі корларда, мысалы, программаларды, құжаттарды және принтерлерді бірігіп пайдаланатындай етіп, бір-бірімен кабельдің көмегі арқылы қосылған компьютерлер тобын айтады.

Алғашқы компьютерлік желі 2 қаңтар 1969 жылы АҚШ қорғаныс минстрлігінің тапсырмасы бйынша жасалған.

Карточкалар – сұрақтары:

Компьютерлік желі дегеніміз не?

Желінің қызметі?

Желінің неше түрі бар?

Интернет дегеніміз не?

Қорытындылау

Сабаққа белсенді қатысқан оқушыларды бағалау.

2.2. Бастауыш сыныпта математика пәнінде компьютерді оқыту құралы ретінде қолдану
Компьютерді оқыту құралы ретінде оқушыны белсенді ететін диалогтық бағдарламалар түзу қажеттігі туындайды Мектеп оқушыларын бастауыш сыныпта компьютерлік техниканы қолдану мүмкіндіктерін қарастырайық.

Компьютер, ол өзінше бір, потенциалды политехникалық бағытта, себебі ол халық шаруашылығының барлық саласында қолданылатын қазіргі заманғы техника болып табылады және оны оқушыларды еңбекке баулудың барлық құрылымдық компонеттеріне қолдану политехникалық білім берудегі көп мәселелердің бірі - қазіргі заманғы техникамен танысуды шешеді. "Компьютер - оқушы – мұғалім – оқу материалының мазмұны – оқыту процесі" деген күрделі арақатынас жүйесі енетін және мектепте политехникалық принципті жетекші принцип ретінде жүзеге асыруды есепке ала отырып құрылған анық айқындалған теориялық тұжырым негізіндегі нақтылы әдістемені зерттеп дайындау оқу-тәрбие процесінде қолданылатын техниканың политехникалық маңыздылығының деңгейін сөзсіз арттырады. Қазіргі уақытта компьютерлік техниканы мектеп оқушыларының техникалық шығармашылығында қолдану жөніндегі зерттеулер жүргізілуде, оқушылардың кәсіби бейімделуіндегі компьютердің мүмкіндіктері анықталуда.

Компьютерлік техниканы математиканы оқытуда қолданудың теориялық негіздері мазмұнды зерттеулердің үш аспектісін қарастырады: оқу бағдарламасының мазмұнына және оқыту процесін ұйымдастыруға байланысты компьютерді математиканы оқытуда қолдану; компьютер және оқушы; компьютер және мұғалім.

Бағдарламаның мазмұны теориялық мағлұматтар мен практикалық жұмыстар да жүзеге асыруды қарастырады. Мектепте арнайы пән ретіндегі информатика сабағында шешілетін мәселелерді талдау бізге сабақта компьютерді қолданудың негізгі жолдарын тұжырымдауға мүмкіндік береді. Математкианы оқытуда компьютерді:



  • оқу процесінде нақты мәселелерді шешуге көмектесетін дидактикалық құрал ретінде;

  • оқушылар орындайтын амалдарының теориялық деңгейін көтеруге мүмкіндік беретін құрал ретінде;

  • арнайы пән ретіндегі еңбек сабағын политехникалық бағыттылығын күшейтуші құрал ретінде қолдануға болады.

Атап айтқанда, осы барлық үш бағытта біз компьютерді оқу процесінде қолданылатын дидактикалық құрал ретінде қарастыруға болды. Бірақ бастауышта математиканы оқытудағы уақыттың айтарлықтай бөлігі практикалық есептер шығаруға кетеді.

Кеңес психолог - ғалымдары П.Я. Гальперин, В.В.Давыдов, Д.Б. Эльконин мектептерде дәстүрлі оқыту әдісін қолдану оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін төмендетіп жібергенін өздерінің зерттеулерінде атап көрсетті.

Оқу үрдісінің басты элементтерінің бірі – оқушылардың алған білімін, машығы мен икемдігін тексеру. Бақылау бағдарламаларын құру арқылы өте шапшаң да әділ бағалауға болады. Бақылау бағдарламасында да тапсырма беру, жауапты қадағалау жаттығу бағдарламасындағыдай бұл режимде ереже немесе ұқсас жаттығудың орындалу барысы берілмейді, қате талданбайды.

Оқушылардың білім деңгейлеріне сәйкес бақылау бағдарламасының тапсырмалары мен сұрақтарын әртүрлі деңгейлерге бөлуге болады. Мысалы, а) “ия-жоң”, “дұрыс-дұрыс емес” сияқты жауаптарды талап ететін, бір типті тапсырмалар беретін бағдарлама; б) әр түрлі типті бірнеше варианттан тұратын жауабы бар тапсырмалар беретін бағдарлама; в) шығармашылық ойлауды қажет ететін (нәтиже жоғары бағаланады) бақылау бағдарламасы.

Бақылау бағдарламасын әр оқушының жеке қабілетін ескеріп құруға да болады.

Бақылаудың қорытындысын да экранға әр түрлі беруге болады. Мысалы, оқушы бақылауды өте жақсы орындаса: “Жарайсыз, Сіздің біліміңіз өте жақсы”, ал оқушының білімі қанағаттанғысыз болса: “Сіз материалды жеткілікті менгермепсіз, мына материалды қайталап оқыңыз, мынадай жаттығуларды орындаңыз” – деп нұсқау беріп өз жұмысын аяқтауы мүмкін. Бағаны қысқаша түсініктеме беріп бес баллдың жүйемен де қоюға болады.

Жаңа, күрделі материалды оқып-үйренуге арналған бағдарлама үйретуші бағдарламалардың ішіндегі ең күрделісі және оның атқаратын функциясы мұғалімнің қызметіне өте жақын.

Мұғалім сабақты қалай өткізсе, бұл бағдарламамен жұмыс жасайтын компьютерде де өз “сабағын” солай өткізуге тиіс. Бағдарламаның сабаққа арналған көрнекі құралы, тиімді әдістемелік нұсқаулары және оқушы қолданады-ау деген сұрақтарға дайындаған жауаптарына қоса бір шама бай білім қоры болуы тиіс. Көрнекілік талап етілген жерде машиналық графиканың мүмкіндіктері, ал есептеу қажет болған жерде машинаның есептеу қасиеті пайдаланылады. Мұндай бағдарламаны құру оңай емес, тіпті көптеген бағдарламалау тілдерінің бұған шамасы да жетпейді. Қазіргі кезде бағдарламалардың ішіндегі ыңғайлысы Паскаль тілі.

Сабақ барысында кездескен қиындыңтар стандартты компьютерлік сынып 12 компьютермен жабдықталған, ал қазіргі кезде әр сыныпта 25 оқушыдан 35 оқушыға дейін отырады. Бұл жағдай компьютерді оқу материалын қорытындылауға және бекітуге, ал кейбір жағдайларда жаңа материалды түсіндіруге қолдануға мүмкіндік беретінін көрсетті. Қазіргі кезде компьютерді пайдаланып оқушылармен әр түрлі әдіспен (әр түрлі формада) жұмыс істеуге талап етілуде. Сыныптағы оқушыларды екі топқа бөліп бірінші топты компьютерге өз бетінше жұмыс істеуге отырғызып тапсырмалар беру, ал екінші топпен мұғалім өзі жұмыс жасауға болады. Бірінші топ өзіндік жұмысты орындап болғаннан кейін, екінші топпен орындарын ауыстырады (әр оқушы өзіне бекітілген орынға отырады) өзіндік жұмыс жасағанда компьютер әр оқушыға баға қояды. Барлық оқушы өзіндік жұмысты орындағаннан кейін мұғаліммен жұмыс істеуді жалғастырады.

Өзіндік жұмыс әр түрлі нұсқа бойынша беріледі, сондықтан әр оқушы жанында отырған оқушыдан көмек ала алмайды, бұл әр оқушының жеке-жеке жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Компьютерді сабақта қолдану мүмкіндігі оқушылардың қызығушылығын арттырады, мұғалімнің жұмысын жеңілдетеді және үлкен маңыздылығын жекелеп немесе топтап даралауды қамтамасыз етеді. Оқу іс - әрекетін басқару функциясын жүзеге асыруда компьютерді оқыту құралы ретінде қолданудың маңызы зор. Айта кететін жағдай, оқушыларға тапсырма беруде дисплей экранында пайда болған проблемаларды оқушының өзінің шешуіне компьютердің мүмкіндік жасай алатындығы.

Бұл бағдарламалардың негізгі мақсаты – мұғалімге оқушылардың білімін тексеруді ұйымдастыруға көмектесу.

Бұл бағдарламалардың негізгі міндеті - өтілген материал бойынша оқушымен дербес жұмыс істеу, білімін тексеру, сонымен қатар бұрын өтілген материалды жүйелі түрде қайталау.

Сонымен компьютердің көмегімен оқытудың мынадай жақсы жақтарын атап өтуге болады:

- компьютерді пайдалану сабаққа деген қызығушылықты арттырады;

- компьютерге арнап оқушылардың ойлану дәрежесіне, материалды қабылдау ерекшелігіне байланысты әр оқушы үшін жеке бағдарлама құрып, оқушылармен дербес жұмыс жасауды күшейтеді;

- компьютер арқылы сөйлеу қабілеті дамымаған, нашар еститін т.с.с. кемшіліктері бар балаларды оқытудың тиімділігі артады;

- компьютер оқушыға материалдың қай тұсына баса назар аудару керек екенін көрсетіп, көмектесіп отырады, оны асықтырмайды, оқушы компьютер алдында қысылып ұялмайды. Сондықтан білмеген нәрсесін машинадан қайталап сұрап алады;

- компьютерді сабаққа пайдалану оған жұмсалатын уақытты үнемдейді.

Бұдан компьютерді оқыту үрдісінде жан-жақты пайдалану керек дегеннен кез келген барлық сабақтарын түгелдей үйретуші бағдарламалар арқылы оқыту керек деген ой тумауы керек, бұл бағдарламалар қайталау сабақтарын өткізу үшін немесе меңгеруі қиын таңырыптарды оқытуға пайдалану үшін құрылуға тиіс. Оның басты себебі компьютермен ұзақ жұмыс істеудің денсаулыққа зиянды екендігінде. Демек, пән мұғалімдері, әдіскерлер өз пәндері бойынша үйретуші бағдарлама құруды талап ететін тақырыптарды іріктей білуі керек.

Компьютерді оқыту процесінде пайдалану ісінде шешілмеген мәселелер әлі көп, бұл жөнінен тәжірибе жинақтаған мұғалімдер некен- саяқ.

Нақтылы жағдайға (оқушылардың дайындығына) байланысты қай сабаққа болса да бұл бағдарламаларды пайдалану мәселесін мұғалім өзі шешеді. Мұғалім өз қалауынша белгілі бір бағдарламаны толық немесе оның бір бөлігін ғана ұсынуына болады. Тапсырмаларды орындауға қажет уақыт сұрақтың қиындығына да байланысты. Сондықтан компьютерде берілген тапсырманы орындауға 15-20 минут уақыт бөлінгендіктен, осы талаптардың ара жігін айқын бөліп айту керек. Біздің бұл ұсыныс шамамен ғана айтылып отыр, өйткені бір ғана тапсырманы әр оқушының орындау мерзімі әр түрлі.

Бағдарламалардағы тапсырмаларды және санын нақтылы жағдайға байланысты (мысалы, бір сыныпта білім деңгейі әр түрлі оқушылардың отыруы т.б.) мұғалім өз қалауынша өзгертуіне болады. Сондай-ақ бағдарламаны мұғалім өз қалауынша кейбір оқушылармен жеке жұмыс жүргізу үшін де пайдалануға болады.

Бастауыш сыныпта математиканы оқыту бағдарламаларындағы компьютерді қолдану тиімді болатын тақырыптарды анықтау қойылған мақсатқа жетудің бірінші қадамы болып табылады.

Математикада есеп шығару үшін керекті дұрыс жолды, тәсілді таңдаудағы нақты мысалды келтірейік. Компьютерге салынған осындай бағдарламаның блок-схемасы мынандай болып көрсетіледі:


Блок-схеманы дайындаған кезде мұғалім оқушыға таңдау құқығын беру үшін әр тапсырма бойынша (10 атқа дейін) информация массивін анықтауы керек. Компьютердің көмегімен тапсырманы орындаудан бастаудан бұрын оқушыға тапсырманы орындау бойынша нұсқа ұсынылады.


Компьютерді бақылау режимінде қолдануға болады: оқушылардың тапсырманың әрқайсысынан жіберген қателер санын есептеп, дисплейдің экранында немесе распечаткада бағасы шығарылған нәтижесін беруге болады. Оқушылар есеп шығарудың мәнін, оның айырмашылық белгілерін, есептеуін нашар біледі. Сондықтанда осы тұста ең көп қате жіберіледі.

Білімдегі осы “кемшілікті” толтыру үшін, оқушыларға сабақтан тыс уақытта есепті шығаруды анықтауға өз бетінше орындауға жаттығу ұсынуға болады.

Компьютерлерді қолданудағы кейбір мүмкіндіктер күнделікті өмірде қолданыс табады. Оны ұйымдастыруда оқушыларды белгілі бір түсініктерге үйрету, оларда іскерліктерді қалыптастыру міндеті қойылмайды. Компьютерді оқыту құралы ретінде оқушыларға көрсету мүмкіндігі көбірек.

Танымдық белсенділікті қалыптастыру әдістемесін жасау барысында оқушылардың оқу танымдық іс-әрекетін ұйымдаструдың барлық түрлері, сондай-ақ оқушыларда қалыптасатын танымдық дербестіктің бөліктері ескерілді.

Оқу үрдісінде оқушылардың танымдық дербестігін ұйымдастырудың негізгі құралы өзіндік жұмыс және ол оқушы жастардың дербес танымдық іс-әрекетін жандандыруда ерекше орын алады. Осыған сәйкес өзіндік жұмысты сабақ жүргізудің, ұйымдастырудың формасы оқыту әдісі ғана емес, ол оқушыларды дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықтыру құралы деп есептеуге болады.

Оқушыларыдң білім, білік және дағдыларын да кездесетін негізгі кемшіліктер мектептердегі білім беру, олардың өзіндік жұмыс жасау біліктерінің төмендігінен деген қорытынды жасауға тіреп отыр. Бұлай деуге негіз, теориялық тұрғыдан, алғанда оқу үрдісін дамытатын кез-келген мәселені шешу арнайы ұйымдастырылған өзіндік жұмысынсыз жүзеге аспайтындығымен түсіндіріледі.

Танымдық белсенділікті қалыптастыруда тағайындаған психологиялық, педагогикалық,, дидактикалық шарттары орындалуы тиіс. Мұндай шарттың бірі-сабақ жүргізу кезінде мәселелік оқыту әдісін (мәселелік ахуалдар құру, мәселелік сұрақтар қою, шығармашылық тапсырмалар беру және т.б) пайдалану. Екіншісі оқу үрдісіне сабақтың барлық түрін жекелендіруге, оқушының өзіндік жұмысын дамытуға мүмкіндік беретін компьютерлік техниканың мүмкіндіктерін қолдана білу.

Айта кетерлік бір жайт, оқу үрдісінде компьютерлік техниканың мүмкіндіктерін қолдану жеткілікті дәрежеде дайындығы бар оқушымен ғана емес, қабылдау, ойлау, оқуға және берілген мәліметті қайта жаңғыртуға қабілеті әр түрлі оқушылармен жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл кезде оқушының танымдық белсенділігін дамытудың негізгі қажетті шарты – оқу үрдісін дараландыру.

Танымдық белсенділіктің қалыптасуының дәрежесі оқушының әртүрлі тапсырмаларды орындау барысындағы өз бетінше жұмыс істей алу қабілетімен, деңгейімен анықталады. Оны тағайындау үшін біз мынандай көрсеткіштерді пайдаландық: тапсырма өз бетінше орындалған; оны орындауда біршама көмек керек; тапсырманың орындалуы кезінде үнемі көмек көрсетіледі.

Танымдық белсенділігі төмен оқушылар білімдерінің төмен екендігін көрсетті: игерілетін материалдың негізгі мәнін ашып бере алмайды; логикалық байланысты таба алмайды. Бұндай оқушылар заңдар мен заңдылықтарды формальды түрде игереді, өз білімін тәжірибеде қолдана алмайды. Алгоритмдік үлгі бойынша тапсырмалар мен стандарттық емес үлгідегі тапсырмаларды орындауда оларға тапсырманың орындалу барысын, шарттың жүзеге асуы және нақты әдістердің көрнекті үлгісін жасау үшін мұғалімнің көмегі қажет болды.

Оқушылардың оқу үлгерімінің жүйелі түрде өсіп отырытынын мынандай факторлар анықтап берді:

- оқу және оқудан тыс өзіндік танымдық белсенділікті арттыруда компьютердің жиі қолданылуы;

- математикадан басқа барлық сабақта компьютерді кеңінен қолдану арқылы мәселелік жағдайларды туғызу;

- компьютерді қолдану арқылы үнемі бақылау және өзін-өзі бақыла.

Компьютерді қолдану арқылы оқушыларды танымдық белсенді іс-әрекетке жүйелі түрде тарту теориялық білім сапасын арттыруға және ол білімді одан әрі тереңдету қажеттігін түсінуге, олардың танымдық белсенділігін қалыптастыруға мүмкіндік туғызады.

Компьютерді қолдану арқылы танымдық белсенділікті қалыптастыру үрдісі кезінде қолданылатын әдіс-тәсілдер жүйесін білім базасын жасауда арнайы әдіс-тәсілдерді пайдалану, оқушылардың білім мен дағдыны игеруіне арналған негіз жасау, компьютердің көмегімен оқушылардың оқу үлгерімін бақылаву және өзін-өзі бақылау жұмыстарын жүзеге асырады.


Қорытынды
Мектепте оқытудың әдістерін жетілдіру арқылы оқушылардың дербес жұмыс істей алуын, ойлау икемділігін, білімнің мәнін түсінікті де терең қабылдауын келешекте алған білімді халық игілігіне жұмсай алуын қамтамасыз ету білім беру саласындағы өзекті мәселелердің бірі. Осыған орай оқушыларға сапалы білім берумен қатар олардың шығармашылық қабілетін дамыту бүгінгі күнде негізгі мәселелердің бірі болып отыр. Сондықтан арнайы ұйымдастырылған оқыту әдістері оқушылардың ойлау қабілетінің дамуына әсер ететінін ескеріп оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталған мақсатты оқыту әдістерін пайдаланудың қажеттілігі туындайды. Бастауыш сыныпта оқушылардың қабілетінің дамуы әр түрлі оқыту әдістерін кешенді түрде ұйымдастыруға байланысты, яғни оқыту әдістерін дұрыс пайдаланғанда нәтижелі болып табылады. Бұл оқушылардың зердесін, зейінін, ой-өрісін, қабілетін дамытуға мүмкіндік береді.

Білім беруде жаңа сапалық жетістіктерге жету педагогикалық тәжірибелерде жаңалықтарды қабылдап, оны жұмыс барысында қолданумен тығыз байланысты. Барлық оқу орындарының алдына қойған мақсаты білім берудің жалпы мазмұнымен бағаланады.

Бастауыш сыныпта математиканы оқытуда оқушылардың дамуын қамтамасыз ететін оқыту әдістері аз емес. Осылардың бірі компьютермен оқыту әдісі.

Осы мақсатта дипломдық жұмысты орындау барысында мынадай іс-әрекеттер орындалды:

1. Ақпараттандыру технологиясын пайдаланып оқытудың психологиялық мәселелеріне талдау жасадық.

2. Оқу үрдісіндегі компьютердің ролі мен орнын анықтадық.

3. Компьютерді пайдаланып оқытудың теориясы мен практикасына талдау жасадық.

Бастауыш сыныпта математика пәнін оқытуда компьютерді қолдану мәселелеріне зерттедік.



Пайдаланылған әдебиеттер

1. “Білім туралы” ҚР заңы, 1999 жылғы 7 маусым №389-1.

2. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Қазақстан мектебі, 2004, N2, -бб.3-16.

3. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. -Астана, 2004. -38 б.

4. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. –Астана, 1998, 378 б.

5. Сағындықұлы Е. Педагогика. Лекциялар курсы. –А.: 1999.

6. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Оқу құралы. –А.: Дарын. –2004.

7. Нұрғалиева Г.К.. Оқыту әдістері. – А., 1991.

8. Хмель Н.Д.. Жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық процесс. Алматы. Мектеп, 1984.

10. Иванова Н.Д., Қозғамбаева Қ.. Оқыту процесі оның мәні. А. 1991.

11. Айтмамбетова Б. Оқыту процесін ұйымдастыру. А. 1991.

12. Махмудов М.Н. Мектепте проблемалық оқуды ұйымдастыру. –А., 1981.

13. Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.

14. Апатова Н.В. Информационные технологии в школьном образовании. – М: ИОШ РАО, 1994-288с

15. Әбілқасымова А.Е., Көбесов А.К., Рахымбек Д., Кенеш Ә.С. Математиканы оқытудың теориясы мен әдістемесі.- Алматы “Білім” 1998.

16. Гершунский В.С. Компьютеризация в сфере образования: проблемы и перспективы.–М: Педагогика 1987 – 264с.

17. Ершов А.П. Компьютеризация школы и математическое образование. // Информатика и образование.-1992.

18. Кузнецов А.А. и др. ЭВМ на уроках математики. // Математика в школе 1985, N6.

19. Қараев Ж. Компьютерді оңыту процесіне пайдалануға кіріспе. Алматы “Рауан” 1992ж.

20. Машбиц Е.И. Психолого-педагогические проблемы компьютеризации обучения.-М: Педагогика, 1988-191 стр.

21. Монахов В.Н. Что такое новая информационная технология обучения? //Математика в школе-1990-2

22. Машбиц Е.И. Психолого–педагогические проблемы компьютеризации обучения.-М, Педагогика, 1988г.



23. Монахов В.М. Концепция создания и внедрения новой информационной технологии обучений сб “Проектирование новых информационных техзнологии обучения”.-М,1991г.





с. 1

скачать файл

Смотрите также: